|
| |
Kodeks postępowania cywilnego
Tytuł V. Koszty procesu
 |
Dział I. Zwrot
kosztów procesu |
|
|
Dział II. Zwolnienie
od kosztów sądowych |
Tytuł V. Koszty procesu
Dział I. Zwrot kosztów procesu
Art. 98 [Pojęcie; zasady zwrotu] § 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana
jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego
dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub
przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się
poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej
pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w
sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku nie może
przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód w siedzibie sądu
procesowego. § 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez
adwokata zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone
w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty
nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Art. 99 [Radca prawny] Stronom reprezentowanym przez radcę prawnego lub
rzecznika patentowego zwraca się koszty w wysokości należnej według przepisów o
wynagrodzeniu adwokata.
Art. 100 [Stosunkowe rozdzielenie] W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań
koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak
włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej
przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy
określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.
Art. 101 [Zwrot mimo przegrania] Zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo
uwzględnienia powództwa, jeżeli nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy
pierwszej czynności procesowej żądanie pozwu.
Art. 102 [Zasada słuszności] W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może
zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w
ogóle kosztami.
Art. 103 [Zasada zawinienia] § 1. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć
na stronę lub interwenienta obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich
niesumiennym lub oczywiście niewłaściwym postępowaniem.
§ 2. Dotyczy to zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od wyjaśnień
lub złożenia wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego powołania
dowodów.
Art. 104 [Ugoda sądowa] Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się
wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.
Art. 105 [Współuczestnicy] § 1. Współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w
częściach równych. Sąd może jednak nakazać zwrot kosztów odpowiednio do udziału
każdego ze współuczestników w sprawie, jeżeli pod tym względem zachodzą znaczne
różnice.
§ 2. Na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy
sąd włoży solidarny obowiązek zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności
procesowych, podjętych przez poszczególnych współuczestników wyłącznie we
własnym interesie, inni współuczestnicy nie odpowiadają.
Art. 106 [Udział prokuratora] Udział prokuratora w sprawie nie uzasadnia
zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz Skarbu Państwa ani od Skarbu Państwa.
Art. 107 [Interwenient uboczny] Interwenient uboczny, do którego nie mają
zastosowania przepisy o współuczestnictwie jednolitym, nie zwraca kosztów
przeciwnikowi strony, do której przystąpił. Sąd może jednak przyznać od
interwenienta na rzecz wygrywającego sprawę przeciwnika strony, do której
interwenient przystąpił, zwrot kosztów wywołanych samoistnymi czynnościami
procesowymi interwenienta. Sąd może takie przyznać interwenientowi koszty
interwencji od przeciwnika obowiązanego do zwrotu kosztów.
Art. 108 [Orzekanie o kosztach] § 1. Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym
orzeczeniu kończącym sprawę w instancji.
§ 2. Sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę
sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi
rozstrzygnięcie o kosztach instancji odwoławczej.
Art. 109 [Wygaśnięcie roszczenia] Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli
strona najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie
orzeczenia nie złoży sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie
kosztów według norm przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie
działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego sąd orzeka z
urzędu.
Art. 110 [Koszty od osób niebędących stroną] Sąd może zasądzić od świadka,
biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego - po ich wysłuchaniu -
zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą. Postanowienie sądu może zapaść na
posiedzeniu niejawnym.
Dział II. Zwolnienie od kosztów sądowych
Art. 111 [Z mocy ustawy] § 1. Nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych:
1) strona dochodząca ustalenia ojcostwa i roszczeń z tym związanych;
2) strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych;
3) (skreślony)
4) prokurator;
5) kurator, wyznaczony przez sąd orzekający lub przez sąd opiekuńczy dla danej
sprawy;
6) strona, która została zwolniona od kosztów sądowych przez sąd;
7) strona wnosząca o uznanie postanowień umownych za niedozwolone.
§ 2. Za kuratora, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, wydatki
ponosi tymczasowo strona, dla której kurator został ustanowiony, a gdyby to nie
było możliwe - strona, która swym wnioskiem lub swą czynnością spowodowała
ustanowienie kuratora. W pozostałych wypadkach wskazanych w paragrafie
poprzedzającym za strony zwolnione od kosztów sądowych wydatki ponosi tymczasowo
Skarb Państwa.
Art. 112 [Skutki zwolnienia] § 1. Strona, która została w całości zwolniona od
kosztów sądowych, nie wnosi opłat sądowych i nie ponosi wydatków, które wykłada
za nią Skarb Państwa.
§ 2. Sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych częściowo. Zasady
częściowego zwalniania od kosztów sądowych określa rozporządzenie Ministra
Sprawiedliwości .
Art. 113 [Zwolnienie sądowe] § 1. Zwolnienia od kosztów sądowych domagać się
może osoba fizyczna, która złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść
bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczenie powinno
obejmować dokładne dane o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Od sądu zależy
uznanie tego oświadczenia za dostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych.
§ 2. Osobie prawnej, jak również organizacji nie mającej osobowości prawnej może
być przyznane zwolnienie od kosztów sądowych, jeżeli wykaże, że nie ma
dostatecznych środków na te koszty.
Art. 114 [Wniosek o zwolnienie] § 1. Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów
sądowych należy zgłosić na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym
sprawa ma być wytoczona lub już się toczy.
§ 2. Strona, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może
złożyć wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych, jako też wniosek o
ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego w sądzie rejonowym miejsca
swego zamieszkania. Sąd rejonowy prześle niezwłocznie te wnioski właściwemu
sądowi.
Art. 115 [Rozwinięcie] Wniosek o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych,
zgłoszony po raz pierwszy w postępowaniu apelacyjnym lub kasacyjnym, sąd może
przekazać do rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Art. 116 [Badanie stanu majątkowego wnioskodawcy] § 1. Sąd może zarządzić
stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie okoliczności sprawy lub oświadczeń
strony przeciwnej poweźmie wątpliwości co do istotnego stanu majątkowego strony
domagającej się zwolnienia od kosztów sądowych lub z niego korzystającej.
§ 2. Sąd odmówi zwolnienia od kosztów sądowych stronie w razie oczywistej
bezzasadności jej powództwa lub obrony.
Art. 117 [Pełnomocnik strony zwolnionej od kosztów] § 1. Strona zwolniona przez
sąd od kosztów sądowych w całości lub części ma prawo zgłosić wniosek o
ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego. Przepisy art. 114 i 115
stosuje się odpowiednio. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy
prawnego w sprawie uzna za potrzebny. O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego
sąd zwraca się do właściwej rady adwokackiej lub okręgowej izby radców prawnych.
Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w ten sposób ma podjąć czynności
poza siedzibą sądu orzekającego, właściwa rada adwokacka lub okręgowa izba
radców prawnych na wniosek ustanowionego adwokata lub radcy prawnego wyznaczy w
razie potrzeby adwokata lub radcę prawnego z innej miejscowości.
§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się również do strony
korzystającej z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, która oświadczeniem
przewidzianym w art. 113 § 1 wykaże, że nie może bez uszczerbku dla utrzymania
swojego i rodziny ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego. Sąd
odmówi stronie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w razie oczywistej
bezzasadności jej powództwa lub obrony.
Art. 118 [Rozwinięcie] Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego dla strony
zwolnionej od kosztów sądowych jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa
procesowego.
Art. 119 [Rozwinięcie] § 1. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie
adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała.
Jednakże na zasadzie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny strony podejmuje
czynności procesowe nie cierpiące zwłoki.
§ 2. Adwokat lub radca prawny może z ważnych przyczyn wnosić o zwolnienie go od
obowiązku zastępowania strony w procesie. Rada adwokacka lub okręgowa izba
radców prawnych, zwalniając adwokata lub radcę prawnego, wyznaczy jednocześnie
innego adwokata lub radcę prawnego.
Art. 120 [Cofnięcie zwolnienia] § 1. Sąd cofnie zwolnienie od kosztów sądowych i
ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże się, że okoliczności, na
których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W obu
wypadkach strona obowiązana jest uiścić wszystkie przepisane opłaty oraz
wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego dla niej ustanowionego, jednakże w
drugim wypadku sąd może obciążyć stronę tym obowiązkiem tylko częściowo,
stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach.
§ 2. Przepisu powyższego w części dotyczącej obowiązku uiszczenia opłat i
wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego nie stosuje się, gdy przyczyną
cofnięcia zwolnienia i ustanowienia adwokata lub radcy prawnego jest oczywista
bezzasadność powództwa lub obrony, chyba że strona podlega ukaraniu w myśl
przepisu poniższego. § 3. Stronę, która uzyskała zwolnienie od kosztów sądowych
i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na podstawie podania świadomie
nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę, niezależnie od jej obowiązku
uiszczenia wszystkich przepisanych opłat i wynagrodzenia adwokata lub radcy
prawnego.
Art. 121 [Zwrot kosztów przeciwnikowi] Zwolnienie od kosztów sądowych i
ustanowienie adwokata lub radcy prawnego nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu
kosztów przeciwnikowi.
Art. 122 [Ściągnięcie wynagrodzenia pełnomocnika] § 1. Adwokat lub radca prawny
ustanowiony według przepisów poprzedzających ma prawo - z wyłączeniem strony -
ściągnąć sumę należną mu tytułem wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów
zasądzonych na rzecz tej strony od przeciwnika. Przeciwnik nie może czynić
żadnych potrąceń, z wyjątkiem kosztów nawzajem mu przyznanych od strony
zwolnionej od kosztów sądowych.
§ 2. Na kosztach, przypadających od przeciwnika strony zwolnionej od kosztów
sądowych, należności adwokata lub radcy prawnego ustanowionego według przepisów
poprzedzających przysługuje pierwszeństwo przed roszczeniami osób trzecich.
Art. 123 [Rozstrzyganie o zwolnieniu i ustanowieniu pełnomocnika] Postanowienie
o przyznaniu i cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowieniu adwokata
lub radcy prawnego, jak również o włożeniu na stronę obowiązku zapłaty kosztów
sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym.
Art. 124 [Wpływ wniosku na bieg postępowania] Zgłoszenie wniosku o zwolnienie od
kosztów sądowych lub ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jak również
wniesienie środka odwoławczego od odmowy zwolnienia od kosztów sądowych nie
wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że chodzi o zwolnienie powoda
od kosztów sądowych na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed wytoczeniem
powództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do prawomocnego
rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać rozprawy, a wyznaczoną
rozprawę odwołać lub odroczyć.
| |
|
