|
| |
Kodeks pracy
 |
Dział
pierwszy. Przepisy ogólne
|
Dział pierwszy.
Przepisy ogólne
Rozdział I. Przepisy wstępne
Art. 1 [Przedmiot regulacji] Kodeks pracy określa prawa i obowiązki pracowników
i pracodawców.
Art. 2 [Pojęcie pracownika] Pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie
umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.
Art. 3 [Pojęcie pracodawcy] Pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie
posiadała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one
pracowników.
Art. 3[1] [Podmiot dokonujący czynności z zakresu prawa pracy] § 1. Za
pracodawcę będącego jednostką organizacyjną czynności w sprawach z zakresu prawa
pracy dokonuje osoba lub organ zarządzający tą jednostką alba inna wyznaczona do
tego osoba.
§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do pracodawcy będącego osobą fizyczną,
jeżeli nie dokonuje on osobiście czynności, o których mowa w tym przepisie.
Art. 4 (skreślony)
Art. 5 [Pragmatyki służbowe - pierwszeństwo stosowania] Jeżeli stosunek pracy
określonej kategorii pracowników regulują przepisy szczególne, przepisy kodeksu
stosuje się w zakresie nie uregulowanym tymi przepisami.
Art. 6 [Zakres jurysdykcji krajowej] § 1. Stosunek pracy między obywatelem
polskim a polskim przedstawicielstwem, misją lub inną placówką za granicą
podlega przepisom kodeksu.
§ 2. Stosunek pracy między obywatelem polskim a przedstawicielstwem, misją albo
inną placówką państwa obcego lub instytucji międzynarodowej, działającymi na
obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, podlega przepisom kodeksu, jeżeli umowy,
układy lub porozumienia międzynarodowe nie stanowią inaczej.
Art. 7 (skreślony)
Art. 8 [Nadużycie prawa podmiotowego] Nie można czynić ze swego prawa użytku,
który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub
zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego
nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Art. 9 [Źródła prawa pracy] § 1. Ilekroć w Kodeksie pracy jest mowa o prawie
pracy, rozumie się przez to przepisy Kodeksu pracy oraz przepisy innych ustaw i
aktów wykonawczych, określające prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, a
także postanowienia układów zbiorowych pracy i innych opartych na ustawie
porozumień zbiorowych, regulaminów i statutów określających prawa i obowiązki
stron stosunku pracy.
§ 2. Postanowienia układów zbiorowych pracy i porozumień zbiorowych oraz
regulaminów i statutów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż przepisy
Kodeksu pracy oraz innych ustaw i aktów wykonawczych. § 3. Postanowienia
regulaminów i statutów nie mogą być mniej korzystne dla pracowników niż
postanowienia układów zbiorowych pracy i porozumień zbiorowych. § 4.
Postanowienia układów zbiorowych pracy i innych opartych na ustawie porozumień
zbiorowych, regulaminów oraz statutów określających prawa i obowiązki stron
stosunku pracy, naruszające zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, nie
obowiązują.
Art. 9[1] [Porozumienie o zawieszeniu stosowania zakładowych przepisów prawa
pracy] § 1. Jeżeli jest to uzasadnione sytuacją finansową pracodawcy, może być
zawarte porozumienie o zawieszeniu stosowania w całości lub w części przepisów
prawa pracy, określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy; nie dotyczy
to przepisów Kodeksu pracy oraz przepisów innych ustaw i aktów wykonawczych.
§ 2. Porozumienie, o którym mowa w § 1, zawiera pracodawca i reprezentująca
pracowników organizacja związkowa, a jeżeli pracodawca nie jest objęty
działaniem takiej organizacji, porozumienie zawiera pracodawca i
przedstawicielstwo pracowników wyłonione w trybie przyjętym u tego pracodawcy. §
3. Zawieszenie stosowania przepisów prawa pracy nie może trwać dłużej niż przez
okres 3 lat. Przepis art. 241[27] § 3 stosuje się odpowiednio. § 4. Pracodawca
przekazuje porozumienie właściwemu inspektorowi pracy. § 5. Przepisy § 1-4 nie
naruszają przepisów art. 241[27].
Rozdział II. Podstawowe zasady prawa pracy
Art. 10 [Prawo do pracy] § 1. Każdy ma prawo do swobodnie wybranej pracy.
Nikomu, z wyjątkiem przypadków określonych w ustawie, nie można zabronić
wykonywania zawodu.
§ 2. Państwo określa minimalną wysokość wynagrodzenia za pracę. § 3. Państwo
prowadzi politykę zmierzającą do pełnego produktywnego zatrudnienia.
Art. 11 [Zasada swobody nawiązania stosunku pracy] Nawiązanie stosunku pracy
oraz ustalenie warunków pracy i płacy, bez względu na podstawę prawną tego
stosunku, wymaga zgodnego oświadczenia woli pracodawcy i pracownika.
Art. 11[1] [Poszanowanie dóbr osobistych] Pracodawca jest obowiązany szanować
godność i inne dobra osobiste pracownika.
Art. 11[2] [Zasada równości pracowników] Pracownicy mają równe prawa z tytułu
jednakowego wypełniania takich samych obowiązków; dotyczy to w szczególności
równego traktowania mężczyzn i kobiet w zatrudnieniu.
Art. 11[3] [Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu] Jakakolwiek dyskryminacja w
zatrudnieniu, bezpośrednia lub pośrednia, w szczególności ze względu na płeć,
wiek, niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne,
przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a
także ze względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w
pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy - jest niedopuszczalna.
Art. 12 (skreślony)
Art. 13 [Prawo do godziwego wynagrodzenia] Pracownik ma prawo do godziwego
wynagrodzenia za pracę. Warunki realizacji tego prawa określają przepisy prawa
pracy oraz polityka państwa w dziedzinie płac, w szczególności poprzez ustalanie
minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Art. 14 [Prawo do wypoczynku] Pracownik ma prawo do wypoczynku, który zapewniają
przepisy o czasie pracy, dniach wolnych od pracy oraz o urlopach wypoczynkowych.
Art. 15 [Bezpieczeństwo i higiena pracy] Pracodawca jest obowiązany zapewnić
pracownikom bezpieczne i higieniczne warunki pracy.
Art. 16 [Potrzeby socjalno-bytowe] Pracodawca, stosownie do możliwości i
warunków, zaspokaja bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników.
Art. 17 [Podnoszenie kwalifikacji] Pracodawca jest obowiązany ułatwiać
pracownikom podnoszenie kwalifikacji zawodowych.
Art. 18 [Zasada uprzywilejowania pracownika] § 1. Postanowienia umów o pracę
oraz innych aktów, na których podstawie powstaje stosunek pracy, nie mogą być
mniej korzystne dla pracownika niż przepisy prawa pracy.
§ 2. Postanowienia umów i aktów, o których mowa w § 1, mniej korzystne dla
pracownika niż przepisy prawa pracy są nieważne; zamiast nich stosuje się
odpowiednie przepisy prawa pracy. § 3. Postanowienia umów o pracę i innych
aktów, na podstawie których powstaje stosunek pracy, naruszające zasadę równego
traktowania w zatrudnieniu są nieważne. Zamiast takich postanowień stosuje się
odpowiednie przepisy prawa pracy, a w razie braku takich przepisów -
postanowienia te należy zastąpić odpowiednimi postanowieniami niemającymi
charakteru dyskryminacyjnego.
Art. 18[1] [Prawo koalicji] § 1. Pracownicy i pracodawcy, w celu reprezentacji i
obrony swoich praw i interesów, mają prawo tworzyć organizacje i przystępować do
tych organizacji.
§ 2. Zasady tworzenia i działania organizacji, o których mowa w § 1, określa
ustawa o związkach zawodowych, ustawa o organizacjach pracodawców oraz inne
przepisy prawa.
Art. 18[2] [Partycypacja pracownicza] Pracownicy uczestniczą w zarządzaniu
zakładem pracy w zakresie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
Art. 18[3] [Warunki korzystania z uprawnień] Pracodawcy oraz organy
administracji są obowiązani tworzyć warunki umożliwiające korzystanie z
uprawnień określonych w przepisach, o których mowa w art. 18[1] i 18[2].
Rozdział IIa. Równe traktowanie w zatrudnieniu
Art. 18[3a] [Zasada niedyskryminowania w zatrudnieniu] § 1. Pracownicy powinni
być równo traktowani w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku pracy,
warunków zatrudnienia, awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia
kwalifikacji zawodowych, w szczególności bez względu na płeć, wiek,
niepełnosprawność, rasę, religię, narodowość, przekonania polityczne,
przynależność związkową, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualną, a
także bez względu na zatrudnienie na czas określony lub nieokreślony albo w
pełnym lub w niepełnym wymiarze czasu pracy.
§ 2. Równe traktowanie w zatrudnieniu oznacza niedyskryminowanie w jakikolwiek
sposób, bezpośrednio lub pośrednio, z przyczyn określonych w § 1. § 3.
Dyskryminowanie bezpośrednie istnieje wtedy, gdy pracownik z jednej lub z kilku
przyczyn określonych w § 1 był, jest lub mógłby być traktowany w porównywalnej
sytuacji mniej korzystnie niż inni pracownicy. § 4. Dyskryminowanie pośrednie
istnieje wtedy, gdy na skutek pozornie neutralnego postanowienia, zastosowanego
kryterium lub podjętego działania występują dysproporcje w zakresie warunków
zatrudnienia na niekorzyść wszystkich lub znacznej liczby pracowników należących
do grupy wyróżnionej ze względu na jedną lub kilka przyczyn określonych w § 1,
jeżeli dysproporcje te nie mogą być uzasadnione innymi obiektywnymi powodami. §
5. Przejawem dyskryminowania w rozumieniu § 2 jest także:
1) działanie polegające na zachęcaniu innej osoby do naruszania zasady równego
traktowania w zatrudnieniu,
2) zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności albo
poniżenie lub upokorzenie pracownika (molestowanie).
§ 6. Dyskryminowaniem ze względu na płeć jest także każde nieakceptowane
zachowanie o charakterze seksualnym lub odnoszące się do płci pracownika,
którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności lub poniżenie albo
upokorzenie pracownika; na zachowanie to mogą się składać fizyczne, werbalne lub
pozawerbalne elementy (molestowanie seksualne).
Art. 18[3b] [Naruszenie zasady równego traktowania] § 1. Za naruszenie zasady
równego traktowania w zatrudnieniu, z zastrzeżeniem § 2-4, uważa się
różnicowanie przez pracodawcę sytuacji pracownika z jednej lub kilku przyczyn
określonych w art. 18[3a] § 1, którego skutkiem jest w szczególności:
1) odmowa nawiązania lub rozwiązanie stosunku pracy,
2) niekorzystne ukształtowanie wynagrodzenia za pracę lub innych warunków
zatrudnienia albo pominięcie przy awansowaniu lub przyznawaniu innych świadczeń
związanych z pracą,
3) pominięcie przy typowaniu do udziału w szkoleniach podnoszących kwalifikacje
zawodowe
- chyba że pracodawca udowodni, że kierował się obiektywnymi powodami.
§ 2. Zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie naruszają działania
polegające na:
1 ) niezatrudnianiu pracownika z jednej lub kilku przyczyn określonych w art.
18[3a] § 1, jeżeli jest to uzasadnione ze względu na rodzaj pracy, warunki jej
wykonywania lub wymagania zawodowe stawiane pracownikom,
2) wypowiedzeniu pracownikowi warunków zatrudnienia w zakresie wymiaru czasu
pracy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami niedotyczącymi pracowników,
3) stosowaniu środków, które różnicują sytuację prawną pracownika ze względu na
ochronę rodzicielstwa, wiek lub niepełnosprawność pracownika,
4) ustalaniu warunków zatrudniania i zwalniania pracowników, zasad wynagradzania
i awansowania oraz dostępu do szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji
zawodowych - z uwzględnieniem kryterium stażu pracy.
§ 3. Nie stanowią naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu działania
podejmowane przez określony czas, zmierzające do wyrównywania szans wszystkich
lub znacznej liczby pracowników wyróżnionych z jednej lub kilku przyczyn
określonych w art. 18[3a] § 1, przez zmniejszenie na korzyść takich pracowników
faktycznych nierówności, w zakresie określonym w tym przepisie. § 4.
Różnicowanie pracowników ze względu na religię lub wyznanie nie stanowi
naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu, jeżeli w związku z
rodzajem i charakterem działalności prowadzonej w ramach kościołów i innych
związków wyznaniowych, a także organizacji, których cel działania pozostaje w
bezpośrednim związku z religią lub wyznaniem, religia lub wyznanie pracownika
stanowi istotne, uzasadnione i usprawiedliwione wymaganie zawodowe.
Art. 18[3c] [Równe traktowanie w zakresie wynagradzania] § 1. Pracownicy mają
prawo do jednakowego wynagrodzenia za jednakową pracę lub za pracę o jednakowej
wartości.
§ 2. Wynagrodzenie, o którym mowa w § 1, obejmuje wszystkie składniki
wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne świadczenia
związane z pracą, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie
niż pieniężna. § 3. Pracami o jednakowej wartości są prace, których wykonywanie
wymaga od pracowników porównywalnych kwalifikacji zawodowych, potwierdzonych
dokumentami przewidzianymi w odrębnych przepisach lub praktyką i doświadczeniem
zawodowym, a także porównywalnej odpowiedzialności i wysiłku.
Art. 18[3d] [Skutki naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu] Osoba,
wobec której pracodawca naruszył zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, ma
prawo do odszkodowania w wysokości nie niższej niż minimalne wynagrodzenie za
pracę, ustalane na podstawie odrębnych przepisów.
Art. 18[3e] [Ochrona pracownika korzystającego z zasady równego traktowania w
zatrudnieniu] Skorzystanie przez pracownika z uprawnień przysługujących z tytułu
naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu nie może stanowić przyczyny
uzasadniającej wypowiedzenie przez pracodawcę stosunku pracy lub jego
rozwiązanie bez wypowiedzenia.
Rozdział IIb. Nadzór i kontrola przestrzegania prawa pracy
Art. 18[4] [Państwowa Inspekcja Pracy; Państwowa Inspekcja Sanitarna] § 1.
Nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy, w tym przepisów i zasad
bezpieczeństwa i higieny pracy, sprawuje Państwowa Inspekcja Pracy.
§ 2. Nadzór i kontrolę przestrzegania zasad, przepisów higieny pracy i warunków
środowiska pracy sprawuje Państwowa Inspekcja Sanitarnej. § 3. Organizację i
zakres działania inspekcji, o których mowa w § 1 i 2, określają odrębne
przepisy.
Art. 18[5] [Społeczna inspekcja pracy] § 1. Społeczną kontrolę przestrzegania
prawa pracy, w tym przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, sprawuje
społeczna inspekcja pracy.
§ 2. Organizację, zadania i uprawnienia społecznej inspekcji pracy oraz zasady
jej współdziałania z Państwową Inspekcją Pracy i innymi państwowymi organami
nadzoru i kontroli określają odrębne przepisy.
Rozdział III.
(skreślony)
Art. 19 (skreślony)
Art. 20 (skreślony)
Art. 21 (skreślony)
| |
|
